Menuboeken Wilhelm II

Gezien op het Archiefforum: de menuboeken van de Duitse ex-keizer Wilhelm II zijn online gezet door het Utrechts Achief. Hierin staan dagelijks zijn menu en zijn tafelgasten uit de periode 1920-1941 vermeld.

Metropolis cake!

[Foto: Geleivorm van tin, 19de eeuw. Collectie Leopold Museum Wenen.]

Op de Haagse antiekmarkt zijn pudding- en taartvormen in Art Deco stijl een gewild verzamelobject. Betaalbaar voor een kleine beurs en een prachtige blikvanger in je oma-keuken. De vaak spectaculaire vormgeving van deze prachtige keukenhulpjes staat centraal in de tentoonstelling 'Kubistische taarttempels en geometrische puddingpiramides', te zien in de Kunsthal Rotterdam tot 9 januari 2011.
Een overzicht van ruim 60 bakblikken en geleivormen uit de collectie van het Weense Leopold Museum geven een prachtig overzicht van de eetcultuur rond 1900. Hun vormentaal weerspiegelt status, mode en idealen. Begeleid door recepten en illustraties wordt een beeld geschetst van de verfijnde keukenkunsten, zoals het koud buffet. In de tijd voor de chemische kleurstoffen en conserveringsmiddelen werden groente en fruit na bereiding een onaantrekkelijke, vormeloze brei. Om het eten meer aantrekkelijk te maken werd hiermee (tot ver in de jaren '50) kunstig gemozaiekt in gelei, 'de schijnbaar magische stof die gerechten laat glimmen en dansen op tafel'.

Helaas is de moderne keukenprins(es) is vaak te lui om bloed, zweet en tranen te investeren in het bakken van een cake in kathedraalvorm, bang dat bij het omkeren enkele hoekjes van het kunstwerk in het blik blijven plakken. Zoals de Kunsthal laat zien, zijn deze gebruiksvoorwerpen nu museumobjecten, die iets vertellen over een verloren eetcultuur.

Haering Party 2010

[Oesters kraken is zwaar werk. Foto: K&WH]

Met veel plezier was K&WH weer te gast op de Haering Party voor relaties van drukkerij Koninklijke De Swart/uitgeverij De Nieuwe Haagsche. Typerend voor het bedrijf is dat ze haar relaties en personeel op elegante wijze bedankt voor de goede samenwerking en daarop niet beknibbelt onder het mom van de crisis. Er is immers harder, niet minder hard, gewerkt. Een impressie van de feestelijkheden gaven we vorig jaar. Daarom belichten we dit jaar liever de attentie, die we bij de uitgang kregen: Gewoon Vis.
Rond 1880 begon de firma Simonis een palingrokerij aan het Westeinde. De vraag naar paling was in die tijd groot: per dag ongeveer wat we nu per maand consumeren. De tweede generatie Simonis breidde het bedrijf uit met kramen op de markt op de Prinsegracht (later Herman Costerstraat). Halverwege de jaren '60 ontstond de winkel in de Markthof en in de jaren '80 volgden het filiaal te Scheveningen en het bijbehorende visrestaurant. In samenwerking met De Nieuwe Haagsche werd in 2010 het boekje Gewoon Vis ontwikkeld, dat informatie over vissoorten, bereidingstijden en voedingswaarden bevat, als ook een aantal vis- en schaaldierrecepten die je met het aanbod uit de Simonis winkel gemakkelijk zelf kunt bereiden.

Plastic fantastic

Naast verantwoorde of highbrow kunst, besteedt het Gemeentemuseum Den Haag ook regelmatig aandacht aan lowbrow art en popcultuur. Zo is er van 3 april tot 15 augustus 2010 een tentoonstelling te zien over een van de meest populaire 20ste-eeuwse huishoudelijke artikelen: Tupperware! Praktisch plastic gemak in snoepzoete kleurtjes, ontwikkeld door Earl Tupper (1907-1983). Volgens het persbericht heeft de verkoopmethode bijgedragen aan het feminisme (dankzij tupperware parties konden vrouwen flink bijverdienen) - maar alleen als het van je echtgenoot mocht, natuurlijk. Op de tentoonstelling zijn veel mooie voorbeelden van Tupperware producten te zien uit de jaren ’40-’60 (zoals bakjes, bekers en bestek), als ook origineel verpakkings- en reclamemateriaal. Een kleurrijke en nostalgische blik op de American Dream.
Tupperware heeft iets heerlijk geruststellends. Voor alle soorten voedsel en drank bestond de juiste verpakking. Een cakevorm was precies afgestemd op het formaat van je bakblik, zodat de botercake er 'snug' in paste. Ook een casinobrood had toen nog een vaste maat, en daarvoor was natuurlijk een broodbak. Alles past in een bakje, en op alle bakjes past een dekseltje... Zo hou je de keuken - en het leven - onder controle, beheersbaar, met of zonder hulp van valium.
Terugkijken op Tupperware geeft veel informatie over ons veranderde consumptiepatroon. Limonadeglaasjes met afsluitdeksel waren overigens vrij klein, precies een deciliter. Vergelijk ze eens met onze huidige limonadeglazen en meteen wordt duidelijk hoe wij aan het einde van de 20ste eeuw onder invloed van die American Dream in het 'groot' zijn gaan consumeren.

[Afbeelding: Tupperware catalogus, cover, 1958. Foto: Gemeentemuseum Den Haag.]

Koken met poedel

Tijdens onze studie waren wij bevriend met Japanologen, en dat laat sporen na. Zoals een grote liefde voor de Japanse keuken en cultuur, met name voor anime, popmuziek en niet-in-woorden-uit-te-leggen interpretaties van wat 'westers' en 'hip' is.
Japan is ver weg, maar Londen is redelijk dichtbij. Wie zijn kerstshopping doet op Piccadilly treft daar Wasabi, een take away concept dat hoognodig in Den Haag ingevoerd moet worden, en Minamoto Kitchoan, een peperdure Japanse koekjeswinkel. Ieder koekje is een kunstwerk, alleen al naar de verpakking kun je uren staren.
Maar we dwalen af. Bij het zoeken naar een recept voor Mochi (blokjes groene thee of rode bonen jelly die bij de thee gegeten worden), kwamen wij op Youtube de onderstaande Kooklessen met Poedel tegen. De presentator is even wennen, maar de recepten zijn authentiek.