Theater in de 19de eeuw

Op 19 en 20 November 2010 vindt aan de Queen’s University van Belfast een congres plaats: The Art of Theatre: Word, Image and Performance in Nineteenth-Century France and Belgium. Dit evenement belicht een rijk interdisciplinair thema: de relatie tussen kunst, literatuur en theater in de periode 1830-1910. In deze periode werd theater populair bij het brede publiek en ontwikkelde zich een ‘society of spectacle’. Tegelijkertijd ontwikkelde de druktechniek zich richting massamedia, kwamen er vernieuwingen in decorontwerp en -techniek, en werden verschillende visuele media met elkaar verbonden. Voorbeelden zijn de schilderijen van optredens door Degas, de kostuum- en decorontwerpen van Khnopff, karikaturen van theaterbezoekers door Daumier en Sarah Bernhardt’s publiciteitsfoto's. Meer informatie bij de organisatie:
dr. Claire Moran, c.moran@qub.ac.uk.

Op zoek naar Cleopatra’s mummie

Als kleine kunsthistorici-in-spe kwamen K&WH al in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Hoewel onze aandacht inmiddels is verschoven naar de periode rond 1900, is de liefde voor de antieke oudheid gebleven. Nu is er een tentoonstelling geopend die beide tijdsperioden verenigt: Het Egypte van Gustave Flaubert.
In 1849-1850 maakten schrijver Gustave Flaubert (1821-1880) en zijn goede vriend, fotograaf Maxime Du Camp (1822-1894) een reis door Egypte. Geplaagd door ennui, ontvluchtte Flaubert Frankrijk op zoek naar de betoverende schoonheid van ´de Oriënt´. De reis ging van noord naar zuid: van Alexandrië naar de gigantische faraobeelden in Aboe Simbel (toen nog op hun originele plek). Met het relatief nieuwe medium fotografie legde Du Camp onderweg vele monumentale locaties vast. Sfinxen en heiligdommen waren destijds nog half onder zand bedolven of werden net door archeologen opgegraven. Behalve esthetisch aantrekkelijk, zijn deze foto´s ook interessant als documentatie, omdat ze een Egypte tonen dat niet meer bestaat. Opgravingen, toerisme en stedenbouw hebben het land sindsdien onherroepelijk veranderd.
Behalve reisindrukken, namen de twee vrienden ook souvenirs mee naar huis, waaronder (delen van) mummies. Flaubert verzuchtte echter in zijn dagboek: “Oh, hoe graag zou ik alle vrouwen van de wereld opgeven, om de mummie van Cleopatra te bezitten!” (25 november 1849). De Oriënt van zijn dromen heeft hij niet gevonden, in zijn dagboek klaagt hij regelmatig verveeld en teleurgesteld te zijn. Toch zou de reis een blijvende indruk op hem achterlaten, zoals blijkt uit zijn latere roman, Salammbô (1862). En hoe mooi Egypte ook was: de ennui die hij op de heenreis vergezelde, nam Flaubert helaas ook weer mee terug naar Frankrijk…
In de tentoonstelling zijn fragmenten uit Flaubert’s reisdagboek en brieven te zien, die 35 foto’s van Du Camp begeleiden. Hiernaast zijn ruim 100 relevante voorwerpen opgesteld, waaronder een prachtige sarcofaag, grafbeeldjes, papyri en sfinxen. De tentoonstelling geeft zo een tijdsbeeld van Egypte door de ogen van 19de-eeuwse (Westerse) reizigers, waarin literatuur, archeologie, oriëntalisme en fotografie samenkomen. Helaas is bij de tentoonstelling geen publicatie verschenen, des te meer reden om nog snel naar Leiden te gaan.

Bordewijk symposium

Op 13 november 2009 organiseren het Huygens Instituut en het Nederlands Muziek Instituut samen met de Koninklijke Bibliotheek, het Letterkundig Museum, het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie en het Centraal Bureau voor Genealogie een symposium over het kunstenaarsechtpaar Bordewijk. De schrijver Ferdinand Bordewijk (1884-1965) en de componiste Johanna Bordewijk-Roepman (1892-1971) woonden bijna hun hele leven in Den Haag. Bordewijk is een klassieke Nederlandse auteur die voortleeft in zijn werk, dat verfilmd is (Karakter), vertaald wordt en nog recent voor toneel is bewerkt en opgevoerd. Dat zijn vrouw als componiste actief was, is vrijwel onbekend, terwijl haar werk eind jaren '30 in Nederland en in de jaren '50 in Europa en de Verenigde Staten veelvuldig is uitgevoerd. Hun archieven worden in Den Haag bewaard: het Letterkundig Museum beheert het archief van de auteur, het NMI dat van de componiste. Het symposiumprogramma omvat lezingen, een kleine tentoonstelling en muziekopvoering, en wordt besloten met de presentatie van een nieuwe uitgave van een partituur van Bordewijk-Roepman uit het archief van het NMI. Meer informatie: communicatie@kb.nl.

Eeuwige jeugd

Na de zomervakantie volgen enkele film releases om naar uit te kijken. Remakes zijn nog steeds populair, bij schrijnend gebrek aan origineel materiaal, dus worden de Victoriaanse boekenkasten opnieuw geplunderd, van Wilde tot Conan Doyle. In september verschijnt bijvoorbeeld de zoveelste hervertelling van Oscar Wilde's The Picture of Dorian Gray (1890), dit maal geregisseerd door Oliver Parker. In afwachting daarvan kun je op Youtube alvast de nieuwe trailer vergelijken met de eerdere verfilmingen:



Dan de Engelse televisieversie uit 1976 met Peter Frith, Jeremy Brett en John Gielgud:


Een foute Europroductie uit 1970 van Massimo Dallamano met Helmut Berger, tenenkrommend nagesynchroniseerd:


Tot slot onze favoriet, de Hollywood klassieker uit 1945 van MGM met Hurd Hatfield, George Sanders en Angela Lansbury:

Congres: Omar Khayyam

Een van de belangrijke inspiratiebronnen van 19de-eeuwse kunstenaars was de Rubaiyat of Omar Khayyam, een vertaling van een perzisch gedicht uit de 11de eeuw door Edward FitzGerald (1809–1883). De geillustreerde uitgaven met tekeningen van Edmund Dulac (zie afbeelding) en Arthur Rackham staan bij menig liefhebber op de boekenplank.
Op 5 juli 2009 wordt het internationale congres The Legacy of Omar Khayyam: Mathematician, Philosopher, Astronomer and Poet geopend met uitvoering van muziekstukken die aan het werk zijn gerelateerd. Het eerste deel van het eigenlijke congres vindt vervolgens plaats in Leiden op 6 en 7 juli, het tweede deel in Cambridge op 8, 9 en 10 juli. In Leiden wordt het leven en werk van Khayyam als kunstenaar, wetenschapper en dichter beschouwd, terwijl men in Cambridge vooral kijkt naar Edward FitzGerald en de impact van de Rubaiyat op Engelse literatuur. Meer informatie en het Leidse programma zijn te vinden op de website van de universiteit.

Nevermore 2009

Dit is niet alleen het Darwin-jaar. Ook wordt het hele jaar gevierd dat de Amerikaanse auteur Edgar Allen Poe op 19 januari alweer 200 jaar geleden werd geboren. Jammer genoeg vinden de meeste evenementen plaats in Amerika, niet dichterbij. Dus moeten we het doen met een overzicht van activiteiten op de website van Poe House: Nevermore 2009. En het feestje wordt ook nog een keer gevierd op Poe Revisited en in het Poe Museum. Ook is een fraai geillustreerd vouwblad als pdf download beschikbaar op een website over Amerikaanse geschiedenis. Daarnaast organiseert de Poe Studies Society een internationaal congres in oktober en worden dit jaar opnieuw De Edgars , prijzen voor de beste mystery-schrijvers, uitgereikt. En dat is nog maar het topje van de ijsberg.
Maar... die grote thematische Poe-en-zijn-illustratoren-tentoonstelling, die we zo graag dichterbij in Europa hadden gezien, moet blijkbaar nog worden gemaakt. Afbeeldingen bij zijn werk werden verzorgd door bekende 19de-eeuwse kunstenaars en illustratoren als Arthur Rackham, Harry Clarke, Odilon Redon, en meer recentelijk door Gerald Kelley. Gemiste kans, musea! Bel ons voor een leuk opzetje.

[Afbeelding: Illustratie voor Poe's The Golden Bug,
© 2007 Gerald Kelley, www.geraldkelley.com]