Keâhrstbomeh rauseh!

Het tv-programma Andere Tijden besteedt vanavond (23 december, 21.25 uur, Nederland 2) aandacht aan een mooie Haagse traditie: kerstbomen ‘rausen’. Wie deze docu over fikkies mist, kan ze later terugkijken op de website.

'In heel Europa, m'n ouwe opa ...'

K&WH doet veel onderzoek in archieven en bevolkingsregisters, zowel naar de achtergrond van kunstenaars en de totstandkoming van panden, als voor de eigen stambomen. We kijken dan ook met plezier naar de BBC-serie Who Do You Think You Are?, waarin diverse Engelse beroemdheden hun familieachtergronden (laten) uitpluizen. In samenwerking met het Centraal Bureau voor Genealogie hebben de programmamakers van NTR (voorheen Teleac) een Nederlandse versie van het populaire programma gemaakt: Verborgen Verleden, te zien op Nederland 2.

Ter begeleiding is bij Waanders het Stamboom Boek uitgegeven. Hierin staat overzichtelijk vermeld hoe je zelf aan de slag kunt gaan met familieonderzoek. Vormgegeven als een echt werkboek (flash backs naar de middelbare school!) met duidelijke diagrammen, geeft het de beginnende stamboomonderzoeker veel informatie. Per hoofdstuk wordt een apart aspect van genealogisch onderzoek toegelicht: hoe begin je, wat staat geregistreerd in de burgelijke stand, hoe zit het met familiewapens, beroepen etc. Verder worden diverse bronnen, zowel in archiefinstellingen als online, vermeld. Het is een handig boek, dat enige orde schept in de overweldigende hoeveelheid informatie die voorhanden is en de drempel verlaagt om zelf een begin te maken met familieonderzoek. Het is bovendien geïllustreerd met fraaie afbeeldingen van streng kijkende 19de-eeuwers, oude prenten en archiefstukken, en natuurlijk de verhalen van Nederlandse celebs uit de tv-serie. Iets voor Sinterklaas?
Hopelijk stimuleren serie en boek jonge en oude kijkers om opa’s, oma’s, tantes en ooms eens te vragen naar die oude foto’s en familieanecdotes, en op zoek te gaan naar je eigen wortels. Wij kwamen bijvoorbeeld in de eigen stambomen tussen 1700 en 1900 Portugees-Joodse kooplui tegen, wat gezellige 19de-eeuwse schandaaltjes, maar ook 18de-eeuwse marskramers en lotelingen, een landloper en een Zwitserse horlogemaker...

Laudanum, anyone?

Voortbordurend op succesvolle BBC-producties met 19de-eeuwse thema’s, zoals Casualty 1906 en Victorian Farm, begint donderdag a.s. een nieuwe vierdelige serie: Victorian Pharmacy. Hierin wordt een Victoriaanse apotheek bemand door een hedendaags team van academici. Zij belichten de samenstelling en toepassing van het toenmalige assortiment poeders, pillen en smeersels. Uiteraard zullen wondontsmetters als arsenicum, hartversterkende wormenpoeders en huilbaby-drankjes met opiaten niet ontbreken...
[Deel 1: 15 juli, BBC2, 22.00-23.00 uur]

Familie Verstijnen

[Afb.: Engelbert Verstijnen met zijn vrouw, kinderen François, Henri en Theodora, en zijn schoondochters, de zusjes Kock. Collectie K&WH]

Al jaren doet K&WH onderzoek naar de geschiedenis van het geslacht Verstijnen, in bijzonder de artistiek-literaire generaties tussen 1885-1945. Zo verzorgden we in 2006 een tentoonstelling en monografie over beeldend kunstenaar en politiek karikaturist Henri Verstijnen (1882-1940) voor het Drents Museum en Museum Mesdag.
De genealogische wortels van het Rooms-katholieke geslacht Verstijnen liggen in het Brabantse Haaren, waar de familie van herenboeren zich in de 17de en 18de eeuw uitbreidde en een vaste plaats in de welgestelde burgerij veroverde. In de 19de eeuw trok een generatie ingenieurs naar de koloniën:

• Franciscus Verstijnen (1839-1910), landmeter en later chef van het kadaster in Nederlands-Indië,
• Engelbert Verstijnen (1849-1936), chef van het kadaster in Nederlands-Indië,
• Cees Verstijnen (1882-1944), werkbouwtuigkundig ingenieur, uitvinder en later directeur van de Enka kunstzijdefabriek.

De generatie van rond 1900 bewoog zich in een opmerkelijk sociaal netwerk, waarin de artistieke, literaire en intellectuele avant-garde samenkwam, als ook leden van utopische organisaties en levensbeschouwelijke genootschappen:

• Francois Verstijnen (1878-1949), notaris van Scheveningen en theosoof,
• Henri Verstijnen (1882-1940), beeldend kunstenaar, politiek karikaturist en theosoof,
• Theodora Verstijnen (1898-1988), leidster van een kindertehuis en dichteres,
• Elisabeth Verstijnen (1874-19xx), beeldhouwster.

De daaropvolgende generatie was politiek geengageerd voor, tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog:

• Jef Last (1898-1972), controversieel auteur en radicaal politiek activist,
• Eric Verstijnen (1910-1945), student Rechten te Leiden, karikaturist en verzetslid.

[Afb.: Eric Verstijnen ca. 1940. Collectie K&WH]
Nog in leven is Eric's zus, Madelon Verstijnen (geb. 1916, grootmoeder van Audrey Wagtberg Hansen van K&WH). Zij was studente Assyriologie te Leiden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze reisde naar Parijs, om zich bij de verzetsgroep te voegen waartoe ook haar broer behoorde, maar werd na aankomst gearresteerd. Haar daaropvolgende ervaringen publiceerde ze in 1991 in Mijn oorlogskroniek; Met de ontsnapping Buchenwald-Colditz 15-21 april 1945. Dit bijzondere egodocument vormde recentelijk de basis voor de documentaire Ontsnapt van omroep RTV West, die hier online te beklijken is.
Oproep: Heeft u een van de genoemde Verstijnens gekend, of hierover nog informatie, foto's of correspondentie? Neem dan contact op met audrey@kroonwagtberghansen.nl.

My dear Watson

Na de hier eerder besproken remake van Dorian Gray, zijn er ook drie hervertellingen van Arthur Conan Doyle's Sherlock Holmes op komst. Zo werkt de BBC aan een uurlang drama, geschreven door Stefan Moffat (eerder verantwoordelijk voor scripts van Dr. Who en Jekyll) en Mark Gattis (van The League of Gentlemen). Martin Freeman vertolkt de rol van Watson, Benedict Cumberbatch is Holmes en Rupert Graves gaat op voor inspecteur Lestrade. En nu komt het, volgens een interview in The Guardian, speelt het verhaal zich af in de huidige tijd: 'the hell with the crinoline'. Hm... het script is de twee genieën wel toevertrouwd, maar toch jammer dat juist zij niet worden losgelaten om de ultieme, donkere Victoriaanse versie te creëren.
Daarnaast wordt een licht komische bioscoopfilm voorbereid voor release in 2010 door regisseur Guy Ritchie, die nog wel in het Victoriaanse tijdperk speelt. Bij het casten is de keus voor Watson en Sherlock gevallen op ex-pretty boy Jude Law en Robert Downey jr., die voor het in beeld brengen van Holmes' verslaving natuurlijk rijkelijk uit eigen ervaring kan putten. De trailer is al op YouTube te zien:



Een derde versie, waarin Holmes het opneemt tegen vreemde metalen monsters, is in productie bij Asylum, maar daarover is nog niet veel bekend. Totdat we beter hebben gezien, blijft onze favoriet de reeks Britse tv-series The Adventures of (1984-85), The return of (1986-1988), The Case-book of (1991-1993) en The Memoirs of Sherlock Holmes (1994), waarin de veel te vroeg overleden Jeremy Brett de detective speelt:


Ook de moeite waard is de cultversie van regisseur Billy Wilder, The Private Life of Sherlock Holmes, uit 1970 met Robert Stephens, Colin Blakely én... Christopher Lee als Sherlock's oudere broer Mycroft:

Eeuwige jeugd

Na de zomervakantie volgen enkele film releases om naar uit te kijken. Remakes zijn nog steeds populair, bij schrijnend gebrek aan origineel materiaal, dus worden de Victoriaanse boekenkasten opnieuw geplunderd, van Wilde tot Conan Doyle. In september verschijnt bijvoorbeeld de zoveelste hervertelling van Oscar Wilde's The Picture of Dorian Gray (1890), dit maal geregisseerd door Oliver Parker. In afwachting daarvan kun je op Youtube alvast de nieuwe trailer vergelijken met de eerdere verfilmingen:



Dan de Engelse televisieversie uit 1976 met Peter Frith, Jeremy Brett en John Gielgud:


Een foute Europroductie uit 1970 van Massimo Dallamano met Helmut Berger, tenenkrommend nagesynchroniseerd:


Tot slot onze favoriet, de Hollywood klassieker uit 1945 van MGM met Hurd Hatfield, George Sanders en Angela Lansbury:

Pimp my Pre-Raphaelite

Vanaf 21 juli zendt de BBC elke dinsdag om 22.00 uur de zesdelige serie Desperate Romantics uit. Deze reeks portretteert de Pre-Raphaelite Brotherhood (Dante Gabriel Rossetti & kompanen) als jonge, ambitieuze en energieke mannen - nog voordat drugs, sex en haarverlies hun tol eisten. Een jonge Ken Russel had dit onderwerp fantastisch in beeld kunnen brengen. Maar de gekozen benadering van 'pimped up' historisch drama, die de BBC ook al voor The Impressionists koos, werkt K&WH op de zenuwen.
Zo subtiel als een mokerhamer wordt benadrukt dat het er in vroeger tijden niet altijd kuis en proper aan toe ging, en wordt geforceerd een parallel getrokken tussen het losbandige leven van deze kunstenaars en de huidige popsterren. De reeds uitgezonden previews schilderen de heren Pre-Raphaelieten overdreven af als aantrekkelijke bad boys, die gloeiend van testosteron het academische etablissement omver smeten met hun vernieuwende schilderstijl en opzettelijk shockerende romantische escapades.
In de Radio Times (18-24 juli) merkt columniste Alison Graham dan ook terecht op:

[It] reminded me of the episode in Blackadder the Third featuring the poets in the coffee shop. […] Shelly, Coleridge and Byron were lounging around, being comically tragic ('Be quiet, sir! Can’t you see we’re dying?'), before Blackadder observed: 'There’s nothing intellectual about wandering around Italy in a big shirt, trying to get laid.' Substitute 'Victorian London' for 'Italy' and you’ve got Desperate Romantics in a nutshell.

Toch maar kijken, al was het maar om te zien hoe de huidige generatie de Victoriaanse kunst interpreteert en daarover - naar goed Haags gebruik - tijdens het kijken hardop over te kankeren. Wel jammer dat we geen aandelen hebben in de cadeauwinkelketen Past Times, want ongetwijfeld stijgt de verkoop van kalenders, koelkastmagneten en koekblikken met reproducties wanneer Engelse huismoeders in de eerste aflevering op de erotische ondertoon van de overbekende schilderijen worden gewezen.